Wyobraź sobie, że stoisz przy ulicy Zamenhofa, między blokami powojennego Muranowa, i nagle napotykasz coś, co kompletnie nie pasuje do otoczenia. Fragment weneckiej ulicy przeniesiony w sam środek stolicy. To właśnie Palazzo Murano, reprezentacyjny pałac Książąt Lubomirskich pod adresem Zamenhofa 5.
To miejsce nie mieści się w żadnej prostej kategorii. Nie jest muzeum. Nie jest zwykłą kamienicą ani rekonstrukcją historycznego budynku. Jest nową rezydencją, której nazwa i styl świadomie sięgają do korzeni dzielnicy – do XVII-wiecznego pałacu Murano, od którego cały Muranów wziął swoją nazwę.
W tym artykule pokażę Ci, czym dokładnie jest Palazzo Murano, jak czytać jego architekturę i dlaczego warto się tu zatrzymać podczas spaceru po żydowskiej Warszawie.
Najważniejsze w skrócie
Palazzo Murano to współczesny pałac w duchu renesansowo-barokowym przy ul. Zamenhofa 5 w Warszawie, siedziba Fundacji Książąt Lubomirskich założonej przez Jana i Helenę Lubomirskich-Lanckorońskich.
- Lokalizacja: Muranów, kilka minut piechotą od stacji metra Ratusz Arsenał, Ogrodu Krasińskich i kina Muranów
- Nazwa nawiązuje do pałacu Murano z 1686 r. wzniesionego przez weneckiego architekta Józefa Szymona Bellottiego
- To obiekt prywatny – bardziej stary pałac niż muza; nie jest klasycznym muzeum otwartym dla zwiedzających
- Do środka nie wejdziesz z ulicy – wnętrza są dostępne głównie przy okazji wydarzeń
- Ważny punkt na trasie żydowskiej Warszawy: teren dawnego getta, obok Pomnika Bohaterów Getta i Muzeum POLIN
Czym jest Palazzo Murano przy ul. Zamenhofa 5
Palazzo Murano to współczesny pałac miejski przy ul. Zamenhofa 5 w Warszawie, będący siedzibą Fundacji Książąt Lubomirskich. Pałac miejski, jeśli potrzebujesz definicji, oznacza rezydencję reprezentacyjną, bez cech obronnych. I nie, to nie jest muzeum ani odbudowana historyczna rezydencja. To nowy obiekt, który świadomie sięga do tradycji pałacowej dzielnicy.
Pytanie "to bardziej muzeum czy po prostu stary pałac?" pada często. Zasługuje na uczciwą odpowiedź. Ani jedno, ani drugie. Palazzo Murano jest funkcjonującą siedzibą fundacji i prywatną przestrzenią reprezentacyjną – miejscem spotkań, wydarzeń kulturalnych i biznesowych. Bryła jest nowa, choć jej język architektoniczny cofa nas o kilka stuleci.
Palazzo Murano Lubomirski – kto stoi za obiektem
Za pałacem stoi Fundacja Książąt Lubomirskich, założona przez Jana Lubomirskiego-Lanckorońskiego (prawnika i przedstawiciela rodu Lubomirskich) oraz Helenę Lubomirską-Lanckorońską. Fundacja zajmuje się działalnością kulturalną, mecenatem i podtrzymywaniem tradycji rodowej. Palazzo Murano jest jej fizyczną i symboliczną siedzibą.
A co z tego wynika dla Ciebie jako odwiedzającego? Obiekt jest prywatny. Wchodzisz do środka wtedy, gdy Fundacja Ci to umożliwi, najczęściej przy okazji wernisaży, koncertów lub wydarzeń branżowych. Z ulicy oglądasz elewację. I to jest zupełnie legalny, a nawet sensowny sposób obcowania z tym miejscem.
Palazzo Murano a hotel Villa Murano i wyspa Murano – jak nie pomylić
Sporo osób myli ten obiekt z innym palazzo na Murano albo z hotelem o podobnie brzmiącej nazwie. Potem szukają w Warszawie czegoś, czego tu po prostu nie ma. Warto od razu rozdzielić trzy różne rzeczy:
- Wyspa Murano koło Wenecji – słynna z hut szkła, leży w Lagunie Weneckiej. Nie w Warszawie.
- Historyczny pałac Murano Bellottiego z 1686 r. – nieistniejąca już rezydencja w rejonie ul. Muranowskiej, od której dzielnica wzięła nazwę. Dawno jej nie ma.
- Palazzo Murano przy Zamenhofa 5 – współczesna siedziba Fundacji Książąt Lubomirskich. O tym miejscu mówimy tutaj.
Trzy różne miejsca, dwa różne kraje, zupełnie różne epoki. Łączy je tylko wenecki punkt wyjścia dla nazwy.
Architektura i wnętrza – styl renesansowy i barokowy
Palazzo Murano posługuje się językiem włoskiego renesansu i baroku. Renesans to nurt odrodzenia form antycznych, barok to styl bogatszej, bardziej dynamicznej dekoracji. Ten wybór jest w pełni świadomy: łączy wenecki rodowód nazwy z tradycją pałaców rodu Lubomirskich. A w kontekście modernistycznej zabudowy Muranowa z lat 50. cała bryła działa jak wizualny kontrapunkt. Dosłownie wyrywa z rytmu.
Kiedy staniesz przed pałacem od strony ul. Zamenhofa, od razu widać kilka rzeczy. Uporządkowany rytm okien. Kamieniarski detal. Gzymsy dzielące elewację na wyraźne kondygnacje. Boniowanie w partii cokołu, czyli rustykalne opracowanie kamienia. Całość jest wyraźnie "pałacowa" – proporcje, symetria i ciężar detalu wprost nawiązują do włoskich rezydencji.
Detale renesansowe i barokowe – na co zwrócić uwagę na elewacji
Kadrując Palazzo Murano od zewnątrz, szukaj kilku konkretnych motywów. To właśnie one najlepiej oddają charakter budynku:
- Boniowanie w partii przyziemia. Czytelne odwołanie do renesansowych pałaców florenckich i weneckich. Jeśli wiesz, czego szukasz, znajdziesz to od razu.
- Gzymsy i obramienia okien – geometrycznie ułożone, dzielą elewację na klasyczne kondygnacje. Prosta robota, ale robi wrażenie.
- Detale kamieniarskie. Konsole, wsporniki i dekoracyjne elementy w duchu barokowym. Tu jest ich wystarczająco dużo, żeby nie czuć się oszukanym.
- Rytm i symetria okien – spokojna, klasyczna kompozycja fasady. Nic przypadkowego.
Częsty zarzut brzmi: "w środku nic specjalnego, tylko z zewnątrz wygląda ciekawie". To nieporozumienie, bo wnętrza po prostu nie są udostępniane w formule zwiedzania. Sale reprezentacyjne, biblioteka i przestrzenie na wydarzenia mają charakter pałacowy, z kolekcją sztuki i wystrojem utrzymanym w duchu historycznych rezydencji. Zobaczysz je głównie przy okazji konkretnego wydarzenia, nie inaczej. Jeśli szukasz zdjęć pałacu Książąt Lubomirskich, najciekawsze kadry i tak zrobisz od strony Zamenhofa. Wybierz światło późnego popołudnia.
Palazzo Murano na mapie Muranowa: od Bellottiego przez getto po Fundację
Palazzo Murano stoi w miejscu, w którym nakładają się na siebie cztery zupełnie różne warstwy historii. Wenecko-pałacowa geneza dzielnicy, przedwojenna żydowska Warszawa, teren getta i powojenne osiedle-pomnik. Zrozumienie tych warstw jest ważniejsze niż jakikolwiek pojedynczy detal architektoniczny.
Zacznijmy od nazwy, bo to nie przypadek. W 1686 r. królewski architekt Józef Szymon Bellotti, pochodzący z weneckiej wyspy Murano, wzniósł w rejonie dzisiejszej ul. Muranowskiej rezydencję. Z sentymentu do rodzinnych stron nazwał ją "Murano" – i to od niej cała dzielnica przejęła swoją nazwę (Urząd m.st. Warszawy – Dzielnica Śródmieście, 2020). Nawiązania do włoskiego renesansu i baroku w bryle Palazzo Murano to wprost ukłon w stronę tego pierwotnego gestu.
Historia lokalizacji: pałac Murano Bellottiego, getto warszawskie i powojenny Muranów
Przez XIX wiek i początki XX Muranów stał się jednym z najgęściej zaludnionych obszarów żydowskiej Warszawy. Bożnice, ulice handlowe, gęsta tkanka życia codziennego. W 1940 r. niemieckie władze okupacyjne włączyły te tereny w granice getta warszawskiego, a kilka lat później dzielnica została fizycznie zmieciona z powierzchni ziemi. Kontekst jest tu absolutnie fundamentalny. Bez niego nie zrozumiesz, dlaczego Muranów wygląda dziś tak, a nie inaczej.
Po wojnie odbudowę zaprojektował architekt Bohdan Lachert, który potraktował nowe osiedle jako miasto-pomnik wzniesione na gruzach getta. Fragmenty gruzu, w tym słynny gruzobeton, weszły w mury nowych bloków. Jeśli chcesz zobaczyć fizyczne ślady tej historii, warto pójść zobaczyć zachowane fragmenty muru getta, a także zajrzeć w rejon bunkra przy Miłej 18, gdzie do dziś stoi kopiec upamiętniający kryjówkę dowództwa powstania w getcie.
Palazzo Murano jako punkt na trasie żydowskiej Warszawy
Współczesne Palazzo Murano wpisuje się w tę mapę bardzo świadomie. Kilka minut spacerem od niego znajdziesz Pomnik Bohaterów Getta, nieco dalej Muzeum Historii Żydów Polskich i kamienicę Wolfa Krongolda. Spacerując bocznymi ulicami, natrafisz na ślady dawnej topografii: ulicę Świętojerską, ulicę Nowolipki, dawną ulicę w granicach getta. To wszystko w zasięgu godzinnego spaceru. Naprawdę.
Do orientacji w terenie: najprościej wysiąść na Stacji metra Ratusz Arsenał (linia M1), przejść przez Ogród Krasińskich i skręcić w kierunku Zamenhofa. Po drodze mijasz kino Muranów, a od strony Centrum Warszawy dojedziesz bez przesiadki. Wątek dawnych granic getta uzupełniają ulica Graniczna oraz ulica Chłodna i most nad gettem, a portret przedwojennej dzielnicy dopełni krótka lektura o ulicy Próżnej. Osobno warto poznać sylwetkę Jana Żabińskiego i warszawskie ZOO, której losy odsłaniają inną stronę pomocy Żydom z getta.
Kluczowy wniosek
Palazzo Murano nie jest przypadkowym pałacem w przypadkowym miejscu. Adres przy Zamenhofa 5 spina w jednym punkcie XVII-wieczną wenecką genezę nazwy Muranowa, pamięć zniszczonego getta i współczesną obecność Fundacji Książąt Lubomirskich. Trzy różne czasy w jednym kadrze.
Najczęściej zadawane pytania o Palazzo Murano
Gdzie dokładnie znajduje się Palazzo Murano w Warszawie?
Palazzo Murano stoi przy ul. Zamenhofa 5 w Warszawie, w sercu Muranowa. Najbliższy punkt orientacyjny to stacja metra Ratusz Arsenał (linia M1). Stąd masz około 7-10 minut spacerem przez Ogród Krasińskich w stronę ul. Zamenhofa. Po drodze mijasz kino Muranów, a Pomnik Bohaterów Getta i Muzeum POLIN znajdują się w bezpośrednim sąsiedztwie pałacu.
Czy Palazzo Murano można zwiedzać od środka?
Palazzo Murano nie jest muzeum i nie działa w formule swobodnego zwiedzania. To siedziba Fundacji Książąt Lubomirskich, obiekt prywatny. Wnętrza są udostępniane głównie przy okazji konkretnych wydarzeń: koncertów, wernisaży, spotkań kulturalnych i biznesowych. Z ulicy możesz swobodnie oglądać elewację, robić zdjęcia i chłonąć zupełnie niecodzienny kontrast z modernistyczną zabudową dzielnicy.
Kto jest właścicielem Palazzo Murano przy Zamenhofa 5?
Właścicielem i gospodarzem obiektu jest Fundacja Książąt Lubomirskich, założona przez Jana Lubomirskiego-Lanckorońskiego, prawnika i przedstawiciela rodu Lubomirskich, oraz Helenę Lubomirską-Lanckorońską. Fundacja prowadzi działalność kulturalną, mecenat artystyczny i podtrzymuje tradycje rodowe. Palazzo Murano pełni funkcję jej reprezentacyjnej siedziby oraz przestrzeni na wydarzenia.
Czym Palazzo Murano różni się od historycznego pałacu Murano opisywanego w encyklopediach?
To dwa różne obiekty. Historyczny pałac Murano powstał w 1686 r. w rejonie dzisiejszej ul. Muranowskiej – wzniósł go wenecki architekt Józef Szymon Bellotti i to od niego dzielnica wzięła nazwę. Ten pałac dawno już nie istnieje. Palazzo Murano przy Zamenhofa 5 to współczesna rezydencja Lubomirskich, która nawiązuje do tamtej tradycji nazwą i stylistyką, ale nie jest ani jego rekonstrukcją, ani kontynuacją.
Jak dojechać do Palazzo Murano komunikacją miejską?
Najprościej metrem linii M1 do stacji Ratusz Arsenał. Stamtąd około 10 minut spacerem przez Ogród Krasińskich w stronę ul. Zamenhofa 5. Alternatywnie tramwajami wzdłuż al. "Solidarności" (przystanki w rejonie ronda Radosława lub placu Bankowego) oraz autobusami kursującymi ulicami Muranowa. Z pytaniem "jak dojechać z Wenecji" spotykam się częściej, niż myślisz. To inne Murano. W Warszawie samolot nie jest potrzebny.
Palazzo Murano – dlaczego warto włączyć je do trasy po Muranowie
Palazzo Murano to atrakcja na szybko w najlepszym sensie tego słowa. 15-20 minut zewnętrznego oglądania wystarczy, żeby zobaczyć, jak współczesna rezydencja Lubomirskich spina wenecko-pałacową genezę Muranowa z pamięcią getta i dzisiejszym życiem dzielnicy. To rzadka sytuacja, w której jeden budynek robi robotę za cały rozdział historii.
Zaplanuj to jako element większego spaceru: zacznij przy Palazzo Murano, przejdź do Pomnika Bohaterów Getta, dalej do Umschlagplatz przy ul. Stawki, a zakończ w Muzeum POLIN. Jeśli masz więcej czasu, rozszerz trasę o plac Grzybowski i cmentarz żydowski przy Okopowej. To naturalne kolejne punkty żydowskiej Warszawy. Na blogu znajdziesz osobne wpisy o każdym z tych miejsc.
Źródła
- Urząd m.st. Warszawy – Dzielnica Śródmieście, 2020 srodmiescie.um.warszawa.pl
